Lavendelolie voelt voor mij als iets dat je meteen herkent. De geur, de zachtheid, het kleine beetje spanning dat ontstaat wanneer je een flesje opent en die eerste wolk aroma omhoog komt. Lavendelolie gebruik ik zelf al heel wat jaren, vooral in de keuken en soms ook in mijn eigen voorraadkast vol huisgemaakte experimenten. Het is een smaakmaker die je voorzichtig inzet, maar als je het goed doet, tilt het een gerecht op een mooie manier op. De geur alleen al geeft een soort rust die je niet snel in andere kruiden of oliën vindt, en juist dat maakt het zo fijn om ermee te werken. Ik merk dat ik het vooral pak op dagen dat ik iets zachts of lichts wil koken, of wanneer ik een salade net dat tedere extraatje wil geven.
Wat ik zo leuk vind aan het werken met lavendelolie is dat het je dwingt om aandachtig te koken. Je kunt er niet zomaar een flinke scheut van gebruiken. Het is iets dat je met beleid toevoegt, soms zelfs druppel voor druppel. Dat vind ik prettig, want het maakt dat je weer even stil staat bij wat je doet in de keuken. Ik kan echt genieten van dat moment wanneer de geur van de olie zich mengt met warme groenten of een frisse dressing. De manier waarop de geur zich verspreidt, dat is bijna een ritueel op zich.
In veel keukens wordt lavendelolie meer gezien als iets voor geur of ontspanning, maar ik merk dat steeds meer mensen ontdekken wat je er culinair mee kunt doen. Het heeft iets bloemigs, iets zachts, en tegelijk iets dat spanning geeft aan een gerecht. Vooral in zoete gerechten komt het prachtig tot zijn recht, maar in hartige gerechten kan het ook verrassend goed werken als je het subtiel inzet. Het verrast mensen vaak wanneer ik vertel dat je het zelfs in soep kunt gebruiken, al is dat dan wel echt een kwestie van heel goed doseren.
Lavendelolie brengt mij terug naar warme avonden in mijn tuin, waar ik tussen de struiken lavendel plukte en daarna in mijn keuken stond om er experimenten mee te doen. Het is een smaak die herinneringen oproept en meteen een bepaalde sfeer neerzet. Daarom vind ik het zo leuk om over dit onderwerp te schrijven en mijn ervaring met jou te delen.
Hoe gebruiken
In de keuken kun je lavendelolie veel breder inzetten dan de meeste mensen denken. Je kunt het gebruiken in salades door een kleine druppel toe te voegen aan een frisse dressing op basis van olijfolie en citroen. Dat werkt vooral goed met zachte sla zoals botersla of jonge spinazie. De olie geeft dan een bloemige toon die heel subtiel blijft maar wel merkbaar is.
Ook in soepen kun je het gebruiken, al vereist dat wel een beetje ervaring. In een lichte groentesoep, bijvoorbeeld een soep van courgette of venkel, kun je vlak voor het serveren een klein beetje toevoegen. Dat geeft een zachte geur die mooi rond blijft hangen zonder overheersend te worden.
In zoete gerechten is lavendelolie bijna vanzelfsprekend. Je kunt het mengen door slagroom, cakebeslag, koekjesdeeg of zelfs door compote van pruim of appel. Vooral in yoghurt met honing werkt het ongelooflijk goed. Een druppel kan het totaalbeeld veranderen en geeft een rustgevend aroma.
Verder is het heerlijk in koude gerechten zoals fruitsalade. Een druppel mengen door een schaal met aardbeien of perzik geeft een rijke ervaring zonder dat het zwaar wordt. Het mooie is dat je afhankelijk van je creativiteit steeds meer toepassingen ontdekt en je eigen recepten ontwikkelt.
Medicinale toepassingen
Door de eeuwen heen is lavendelolie ook gebruikt vanwege de kalmerende werking. Het is een ingrediënt dat vaak wordt ingezet bij spanning of onrust, omdat de geur invloed heeft op hoe je lichaam reageert op stress. Veel mensen vinden ontspanning in het aroma en gebruiken het om tot rust te komen.
Daarnaast wordt de olie soms ingezet bij lichte slaapproblemen. De geur helpt sommige mensen om makkelijker in slaap te vallen of dieper te ontspannen. Dat effect merk je soms ook wanneer je ermee kookt, omdat de geur tijdens het bereiden zacht aanwezig blijft.
Ook wordt het soms gebruikt bij lichte huidproblemen, al moet je daar voorzichtig mee zijn en altijd verdunnen. Het staat in verband met verzachting van kleine irritaties, al is dat meer iets voor aromatherapie dan voor de keuken. Toch is het goed om te weten dat de olie breder inzetbaar is dan alleen voor smaak.
Lavendelolie bewaren
Wanneer je lavendelolie in huis hebt, is het belangrijk om goed te letten op de manier van bewaren. Zonlicht en warmte kunnen de kwaliteit namelijk snel aantasten. Bewaar het daarom op een donkere plek, bijvoorbeeld in een kast of in een donkere fles. De geur en smaak blijven dan veel langer goed.
Een goed afgesloten fles is essentieel. Zodra er te veel lucht bij komt, gaat de geur achteruit en verliest de olie een deel van zijn karakter. Ik heb gemerkt dat kleine flesjes vaak beter werken dan grote, omdat je ze sneller opmaakt.
Let ook op de houdbaarheidsdatum. Hoewel lavendelolie best lang meegaat, merk je na verloop van tijd dat de geur minder sterk wordt. Gebruik je het veel in de keuken, dan zul je merken dat je juist sneller door een flesje heen gaat dan je verwacht.
Invriezen
Invriezen van lavendelolie kan in sommige gevallen handig zijn, vooral wanneer je kleine porties wilt bewaren. Je kunt kleine siliconenvormpjes gebruiken die je vult met de olie. Zodra het bevroren is, haal je de blokjes eruit en bewaar je ze in een goed afgesloten zak.
Het mooie van invriezen is dat de olie zijn smaak redelijk goed behoudt. Het is een handige manier wanneer je bang bent dat een flesje te snel veroudert of wanneer je graag kleine porties bij de hand hebt.
Wanneer je de blokjes wilt gebruiken, laat je ze rustig ontdooien op kamertemperatuur. Gebruik ze bij voorkeur in koude gerechten of voeg ze heel kort voor het einde toe aan warme gerechten voor het beste resultaat.
Kun je lavendelolie verhitten?
Je kunt lavendelolie wel verhitten, maar je moet oppassen dat je het niet te warm maakt. De smaak en geur kunnen namelijk snel vervliegen wanneer de temperatuur te hoog wordt. In de praktijk komt het erop neer dat je de olie beter kunt gebruiken op het einde van een bereiding.
Wanneer je toch wilt verhitten, houd de temperatuur laag. Voeg het bijvoorbeeld toe aan warme groenten die net van het vuur zijn gehaald. Op die manier mengt de warmte zich mooi met het aroma zonder dat het verloren gaat.
Ook kun je het voorzichtig gebruiken in warme desserts zoals custard of warme compote. Maar ook hier blijft gelden dat je het niet moet laten meekoken. Warmte is prima, koken niet.
Alternatieven
Wanneer je geen lavendelolie in huis hebt, zijn er verschillende kruiden die in de buurt kunnen komen van het aroma. Denk aan rozemarijn, dat iets steviger is maar wel dat bloemige karakter deelt. Ook tijm kan een goede vervanger zijn, vooral in hartige gerechten.
In zoete gerechten kun je kiezen voor viooltjes of vanille, die een vergelijkbaar zacht aroma geven dat mooi rond blijft in een gerecht. Citrusrasp kan ook een subtiel alternatief zijn wanneer je iets fris maar toch aromatisch wilt.
Soms kun je de olie vervangen door gedroogde bloemknopjes van lavendel. Dat geeft een vergelijkbare geur, maar minder intens. Dat is handig wanneer je bang bent dat de olie te sterk is.
Er zijn ook mensen die kiezen voor een mengsel van honing en een klein beetje kruidnagel. Dat geeft een warm aroma met zachte bloemige tinten, al komt het niet helemaal overeen.
De olie zelf kan op zijn beurt een alternatief zijn voor andere bloemige kruiden. In gerechten waarin je normaal tijm of citroenmelisse zou gebruiken, kun je heel subtiel een druppel toevoegen om een zachtere richting op te gaan.
Wilhelmus Hengstmengel
Auteur en kokWilhelmus Hengstmengel kent de keuken als zijn broekzak. Al meer dan vijftien jaar verdiept hij zich in alles wat met smaak te maken heeft. Niet alleen de grote lijnen, zoals verse groenten, rijpe vruchten of goed stuk vlees, maar juist ook de kleine dingen die vaak over het hoofd worden gezien. Kruiden. Specerijen. Noten en zaden. Die eenvoudige smaakmakers die, als je ze op het juiste moment gebruikt, een bord eten ineens tot leven kunnen wekken. Een handje geroosterde sesamzaadjes, een snufje gerookt paprikapoeder, of wat fijngemalen komijnzaad, dat soort details maken voor hem het verschil.
Wat hem drijft is zijn achtergrond als groenteboer. Daar heeft hij niet alleen geleerd om kwaliteit te herkennen, maar ook hoe je ingrediënten moet behandelen zodat ze niet alleen vandaag goed zijn, maar ook volgende week nog hun kracht behouden. Hij weet precies hoe je kruiden moet drogen zonder dat ze hun geur verliezen, of hoe je noten en zaden bewaart zodat ze knapperig blijven. Voor Wilhelmus is koken geen kwestie van dure spullen of ingewikkelde recepten, maar van aandacht, timing en het juiste gevoel voor smaak. En dat begint bij hoe je met je voorraadkast omgaat.
